DIETER RAMS

Een van de belangrijkste industrieel ontwerpers van de vorige eeuw is Dieter Rams. Geboren op 20 mei 1932 in Wiesbaden ontwikkelde Rams zich tot architect, meubelmaker en industrieel ontwerper. In de jaren vijftig van de vorige eeuw introduceerde hij zijn credo: less but better. Hij was uitgesproken, innovatief en volhardend. Hij wilde van alles het naadje van de kous weten en was steeds bezig nieuwe dingen te proberen. Hij definieerde later zijn 10 principes van goed design.

jeugdjaren

In zijn jeugdjaren was Dieter Rams veel te vinden in de timmerwerkplaats van zijn grootvader. In die werkplaats leerde hij de grondbeginselen van diverse constructietechnieken. Al op zijn vijftiende volgt hij een studie architectuur en binnenhuisarchitectuur aan de Werkkunstschule in Wiesbaden. Hij ziet daarnaast nog kans een opleiding meubelmaken af te ronden. In 1953 studeert hij af aan de Werkkunstschule. Hij krijgt een baan bij architectenbureau Otto Apel in Frankfurt am Main, verbonden aan het Amerikaanse Skidmore, Owings & Merrill.

Braun

In 1955 wordt hij bij Braun aangenomen als architect en interieurontwerper. Dit bedrijf wordt dan gerund  door de broers Artur en Erwin Braun. Zij bewonderen de stijl en ideeën van Bauhaus en zoeken naar een herpositionering van het merk Braun. Zij kiezen voor design in combinatie met techniek. Het is een tijd van snelle technologische ontwikkelingen. De Hochschule für Gestaltung in Ulm krijgt de opdracht radioapparatuur en fonografen voor Braun te herontwerpen en een designteam samen te stellen. Daartoe behoort ook Rams. Dat is het begin van de eigen ontwerpafdeling van Braun.

Phonosuper SK4

Een van de eerste ontwerpen van Dieter Rams voor Braun is de Phonosuper SK4 (1955). Het is een combinatie van een platenspeler en een radio. Hij ontwerpt deze samen met Hans Gugelot, de designschooldirecteur uit Ulm en een vurig pleitbezorger van het form follows function-principe. In tegenstelling tot alles wat tot dan toe is ontworpen heeft de Phonosuper een industriële uitstraling door zijn witmetalen kast met een doorzichtige kunststof klep en aan weerszijden twee sobere houten panelen. Het bedieningspaneel bevindt zich bovenop naast de draaitafel. De kritieken zijn natuurlijk niet allemaal even lovend, maar dit ontwerp zet de toon voor een heel nieuwe generatie geluidsapparatuur. Uit die tijd stammen ook de draagbare radio Transister 1 en de TP1, een kleine platenspeler en radio ineen.

 

 

SK4

de Phonosuper SK4

Cultfiguur

De producten van de firma Braun worden meer en meer bekend en vinden gretig aftrek. Mede door het bijzondere ontwerp. Daardoor stijgt ook het aanzien voor het werk van Dieter Rams. In 1961, op 29-jarige leeftijd, krijgt Rams de leiding over de ontwerpafdeling van Braun. Hij blijft tot 1995 in dienst van Braun. Onder zijn leiding worden een hele reeks succesvolle producten ontworpen van geluidsapparatuur, rekenmachines tot koffiezetapparaten en het revolutionaire elektrische scheerapparaat Sixtant.  Alle ontwerpen volgend de laatste technologische ontwikkelingen, en hebben van een strak, esthetisch, modern-industrieel uiterlijk zonder poespas.

(geen) kleur

Dieter Rams gebruikt bijna geen kleur in zijn ontwerpen. Behalve als codering voor de spaarzame, ordelijk gerangschikte knopjes en schakelaars. Zijn ontwerpen moeten harmonieus, logisch en onopvallend zijn. In de beginjaren gebruikt hij veelal wit en grijstinten. In 1965 verandert dit en introduceert hij de kleur zwart als basiskleur voor het Studio 1000 hifisysteem. Hij onderstreept daarmee het technische niveau van Hifi (high fidelity)  en het feit dat die technologie definitief een hoge vlucht heeft genomen. Hij ziet de kleur zwart als steviger en toepasselijker. Ook op andere producten wordt robuust-zwart losgelaten, zoals de T2 tafelaansteker. Het industrieel design voor de daaropvolgende drie decennia kleurt prompt overwegend zwart.

10 principes van goed design

De ontwerper ontwikkelt 10 principes voor goed design (zie hieronder). Daarin worden onder meer duurzaamheid, eerlijkheid, soberheid, innovatie, gebruiksvriendelijkheid en aandacht voor detail aan de orde gesteld. In deze tijd lijken deze principes wellicht heel logisch, maar in de zestiger en zeventiger jaren van de vorige eeuw golden de als tegendraads. Dat was immers een roerige en woelige periode, gedomineerd door kleuren en plastic bubbles, Sgt. Pepper, psychedelica, Pop- en Op-art.  Rams wordt onder jonge ontwerpers gezien als een cultfiguur.

Vitsoe

Vanaf  1957 ontwerp hij als als freelancer ook voor de Duitse meubelmaker Otto Zapf. In 1969 wordt het bedrijf herdoopt tot Vitsoe. In een interview uit 1987 zegt de 74-jarige naamgever:

‘Ons concept is altijd meer gericht geweest op producten dan op marketing. Vanaf dag één was het ons oogmerk om producten te maken die betekenisvol, realistisch en praktisch zijn. Producten die we zelf waarderen en om ons heen willen hebben.’

Ook de ontwerpen voor Vitsoe kenmerken zich door een ‘creatieve rechtlijnigheid’, met oog voor zowel esthetiek als functionaliteit. Hij ontwerpt enkele veelbekroonde ontwerpen zoals het gebruikersvriendelijke, verrijdbare, modulaire opbergsysteem 606 en de zitmeubelcollecties 620 en 601. Deze producten worden nog steeds door Vitsoe, dat in 1995 verhuisde naar Londen, geproduceerd en geleverd.

inspirator

De ontwerpen van Rams zijn tot de dag van vandaag een inspiratie geweest voor veel ontwerpers die na hem kwamen. Jonathan Ive (hoofdontwerper bij Apple), Simon Hecht, Jasper Morrison en Naoto Fukasawa zien allen in Rams een inspirator. Of in de woorden van Jasper Morrison:

‘Hij is onmiskenbaar een van de grootmeesters van design. ‘Een ontwerper die zijn vakmanschap toepast op elke situatie. Rams was de eerste die producten de aandacht gaf die ze verdienden om meer te worden dan slechts kastjes met bedieningsknoppen. Top op de dag van vandaag zijn sommige van zijn ontwerpen nog steeds onverslaanbaar.’

Apple

Jonathan Ive begon in 1992 bij de ontwerpafdeling van Apple. Toen Steve Jobs in 1996 weer terug kwam bij kreeg Ive alle ruimte om zijn baanbrekend minimalistische ontwerpen in productie te laten nemen. Producten als de iMac, PowerBook G4, MacBook en MacBook Pro, iPod en iPhone hebben van Apple een iconisch merk gemaakt.

Ive, inmiddels senior vice president of industrial design van Apple, heeft goed naar de ontwerpen van Rams gekeken. Wie een iPhone naast de Braun Control ET44 calculator uit 1978 legt, zal dat meteen opvallen. Dat geldt ook voor de classic iPod en de witte T3 zakradio met draaischijf van Braun. Ive’s gebruik van kunststoffen en later aluminium en glas en de ontwikkeling van zijn ontwerpen naar een nog extremer functionalisme en minimalisme tonen dat aan. De zijkant van de iMac heeft veel weg van de Braun LE1 luidspreker uit 1960 met z’n zwevend metalen frame. De massief ogende aluminium Apple PowerMac G5 is duidelijk afgeleid van de Braun T1000 (ook uit ’60).

braun apple

ontwerpen van Dieter Rams voor Braun en Jonathan Ive voor Apple


10 principes van goed design


1. Goed design is innovatief

De mogelijkheden voor innovatie zijn niet, op geen enkele wijze, uitgeput. Technologische ontwikkeling geeft altijd nieuwe kansen voor innovatief design. Maar innovatief design ontwikkelt zich altijd in combinatie met innovatieve technologie, en kan nooit een doel op zichzelf zijn.

dieter rams

dieter rams

2. Goed design maakt een product nuttig

Een product wordt gekocht om te worden gebruikt. Het heeft aan bepaalde criteria te voldoen, niet alleen functioneel, maar ook psychologische en esthetische. Goed design benadrukt het nut van een product.


3. Goed design is esthetisch

De esthetische kwaliteit van een product is een integraal onderdeel van het nut ervan, omdat producten die we dagelijks gebruiken invloed op onze persoon en ons welzijn hebben. Maar alleen goed uitgevoerd objecten kunnen mooi zijn.

dieter rams

dieter rams

4. Goed design maakt een product begrijpelijk

Het verduidelijkt de structuur van een product. Better still, it can make the product talk. Beter nog, het kan het product laten praten. In het beste geval spreekt het voor zich.


5. Goed design is onopvallend

Producten die voldoen aan een doel zijn als gereedschap. Zij zijn noch decoratieve voorwerpen, noch kunstwerken. Het ontwerp moet daarom zowel neutraal als ingetogen zijn, om ruimte te laten voor de gebruiker’s zelf-expressie.

 

dieter rams

dieter rams

6. Goed design is eerlijk

Het maakt een product niet meer innovatieve, krachtige of waardevoller dan het werkelijk is. Het doet geen poging om de consument te manipuleren met beloftes die niet kunnen worden gehouden.


7. Een goed ontwerp geeft een lange levensduur

Het voorkomt modieus te zijn en daardoor nooit lijkt te verouderen. In tegenstelling tot trendy design, gaat het vele jaren mee – zelfs in de wegwerpmaatschappij samenleving van vandaag.

dieter rams

dieter rams

8. Goed design is grondig, tot in het kleinste detail

Niets mag willekeurig zijn of aan het toeval overgelaten. Zorg en nauwkeurigheid in het ontwerpproces tonen respect richting de consument.


9. Een goed ontwerp is milieuvriendelijk

Design levert een belangrijke bijdrage aan het behoud van het milieu. Het behoudt bronnen en minimaliseert de fysieke en visuele verontreiniging in de hele levenscyclus van het product.

dieter rams

dieter rams

10. Een goed ontwerp is zo weinig mogelijk design

Minder, maar beter – omdat het zich concentreert op de essentiële aspecten, en de producten worden niet belast met het niet-essentiële.

Terug naar zuiverheid, terug naar de eenvoud.


Bronnen: wikipedia, Bright, Vitsoe, Design Museum.